Polipy odbytu to łagodne zmiany nowotworowe zbudowane z tkanki łącznej oraz nabłonka, czyli każde uwypuklenie nabłonka gruczołowego do wnętrza odbytnicy. Należą one do nowotworowych polipów jelita grubego. Są to najczęściej zwyrodnienia, które nie dają żadnych objawów. Ryzyko pojawienia się polipów rośnie wraz z wiekiem, a pierwsze zmiany mogą pojawić się już około 30. roku życia. Dlatego też tak ważne są regularne badania profilaktyczne. W większości sytuacji polipy wykrywane są przypadkowo. Ich powstawanie może być także uwarunkowane genetycznie, szczególnie gdy w najbliższej rodzinie były potwierdzone przypadki raka jelita grubego na bazie polipa.
Polipy odbytu często różnią się od siebie budową. Wyróżnia się więc polipy:
- gruczolakowe - mogą ulegać złośliwej zmianie w ciągu 10-12 lat;
- hiperplastyczne - najczęściej rozwijają się w odbytnicy, a ryzyko przemiany nie jest tak znaczne;
- hamartomatyczne - uwarunkowane genetycznie;
- rzekome - powstają w efekcie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Większość zmian to polipy gruczołowe, które posiadają wąską szypułę, na której są umocowane. Dzielą się one na polipy kosmkowe, cewkowe i komskowo-cewkowe.
Objawy polipów odbytu zależą od ich wielkości. Niestety małe zmiany (poniżej 1 cm) zazwyczaj nie dają żadnych symptomów, dlatego też ciężko je wykryć. Polipy o większych rozmiarach posiadają niecharakterystyczne objawy, które wymagają wnikliwej diagnostyki. Chorzy często skarżą się na krew oraz domieszki śluzu występujące w kale oraz nieustanne parcie na stolec. Poza tym większe zmiany mogą objawiać się zaparciami, biegunkami, bólami brzucha i niedokrwistością.
Często pacjenci mylą polipy z hemoroidami, gdyż wywołują one podobne objawy, takie jak świąd czy pieczenie odbytu. Zaawansowana choroba hemoroidalna daje również symptom w postaci wyczuwalnych guzków w odbycie, które posiadają tendencję do wypadania na zewnątrz.
Niekiedy polipom odbytu towarzyszy ból okolic odbytu. Może to oznaczać, że chory posiada jednocześnie szczelinę odbytu, a polip wypadł poza kanał odbytu - jego szypułę uciska zwieracz lub polip utknął w kanale przetoki. Jeśli pacjent zauważy u siebie niepokojące objawy, powinien jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
Pierwszym krokiem jest rozpoznanie polipa odbytu za pomocą badania kału na krew utajoną. Jest to jednak metoda ograniczona ze względu na małą czułość. Jeśli nie wykaże ona widocznych zmian, leczenie polipa przechodzi na badanie endoskopowe, które umożliwia w całości jego usunięcie, jeśli nie przekracza 3 cm średnicy. W tym celu do jelita grubego wprowadza się kolonoskop uwidaczniający uwypuklenia błony śluzowej. Zabieg ten jest mało bolesny, więc nie wymaga dodatkowego znieczulenia. Wycięta zmiana jest natomiast przekazywana do badania histopatologicznego, aby móc wykluczyć nowotwór jelita. Jeśli polip okazał się złośliwy, konieczna będzie operacja usuwająca większą część jelita i najbliższe węzły chłonne. Polega ona najczęściej na laserowym wycięciu nowotworowych zmian. Jest to jednak ostateczny przypadek.
